EN ISO 13850 stelt de belangrijkste veiligheidsnormen voor noodstopsystemen

Stel je dit scenario voor: machines bulderen op de productielijn terwijl arbeiders ze bedienen volgens strakke schema's. Plotseling gebeurt er een ongeluk. Een operator drukt snel op een rode knop, waardoor alle machines onmiddellijk stoppen en een mogelijk drama wordt voorkomen. Deze rode knop vertegenwoordigt wat we nu onderzoeken: de noodstopinrichting - een cruciaal onderdeel van de mechanische veiligheid dat wordt beheerst door de EN ISO 13850-norm.

De Machinerichtlijn 2006/42/EG vereist expliciet dat apparatuur een of meer noodstopinrichtingen moet bevatten om daadwerkelijke of dreigende gevaren te voorkomen. De primaire functie van deze systemen is om gevaarlijke machinebewerkingen zo snel mogelijk te stoppen zonder extra risico's te introduceren.

Niet alle machines vereisen echter noodstopinrichtingen. Uitzonderingen zijn van toepassing wanneer dergelijke inrichtingen de stoptijd niet kunnen verkorten of wanneer specifieke risicobeperkende maatregelen onpraktisch zijn. Draagbare handheld- of handgeleide machines vereisen doorgaans ook geen noodstops.

Het is cruciaal om te begrijpen dat noodstops geen directe bescherming bieden en daarom niet als risicobeperkende maatregelen moeten worden beschouwd. Ze dienen als aanvullende veiligheidsmaatregelen voor andere beschermende maatregelen, zoals veiligheidsafschermingen en beschermende inrichtingen - en fungeren als de laatste verdedigingslinie in plaats van de primaire.

Volgens de wettelijke vereisten moeten de juiste noodstopinrichtingen aan deze kritieke criteria voldoen:

• Duidelijk identificeerbaar en gemakkelijk te bedienen: Bedieningselementen moeten direct herkenbaar, goed zichtbaar en gemakkelijk toegankelijk zijn. Dit omvat doorgaans het gebruik van goed zichtbare kleuren (zoals rood) en ergonomische ontwerpen voor snelle activering tijdens noodsituaties.
• Snelle stopzetting zonder secundaire risico's: Het systeem moet gevaarlijke processen met maximale snelheid stoppen en tegelijkertijd extra gevaren voorkomen. Dit vereist zowel snelle reactietijden als betrouwbare remmechanismen om een minimale stoptijd te garanderen.
• Initiatie van veiligheidsactie: Indien nodig moet het apparaat aanvullende veiligheidsmaatregelen activeren of toestaan. Sommige scenario's vereisen mogelijk gelijktijdige inschakeling van extra veiligheidssystemen om personeel en apparatuur te beschermen.

Als een hoeksteenstandaard in mechanische veiligheid biedt EN ISO 13850 uitgebreide richtlijnen voor het ontwerpen en implementeren van noodstopfunctionaliteit. De norm behandelt apparaattypen, prestatie-eisen, plaatsing, bedieningsmethoden en onderhoudsprotocollen.

De norm definieert meerdere noodstopconfiguraties die geschikt zijn voor verschillende toepassingen:

• Drukknopapparaten: Het meest voorkomende type, meestal geïnstalleerd op bedieningspanelen of binnen handbereik van de operator. Deze zijn voorzien van opvallende rode paddestoelknopknoppen voor snelle identificatie.
• Kabeltrekapparaten: Ideaal voor toepassingen die noodstopmogelijkheden vereisen over uitgebreide gebieden, zoals transportsystemen. Activering vindt plaats door aan de kabel te trekken.
• Voetbediende apparaten: Ontworpen voor situaties waarin operators beide handen nodig hebben voor machinebesturing. Activering vindt plaats via pedaaldruk.

EN ISO 13850 stelt strenge prestatiecriteria vast, waaronder reactietijd, betrouwbaarheid en interferentiebestendigheid om een betrouwbare noodwerking te garanderen:

• Reactietijd: Moet voldoende kort zijn om gevaren te voorkomen, met specifieke vereisten die variëren per machinetype en risiconiveau.
• Betrouwbaarheid: Vereist hoogwaardige componenten, een robuust ontwerp en regelmatig onderhoud/testen om de operationele gereedheid te garanderen.
• Interferentiebestendigheid: Moet de functionaliteit behouden ondanks elektromagnetische interferentie of trillingen door de juiste afscherming en ontwerp.

Strategische plaatsing is cruciaal voor een effectieve noodstopwerking:

• Toegankelijkheid: Gepositioneerd binnen handbereik van de operator, meestal op bedieningspanelen of in de buurt van werkstations.
• Zichtbaarheid: Duidelijk gemarkeerd met contrastrijke kleuren en signalering, niet belemmerd door andere apparatuur.
• Ongevallenpreventie: Gelegen om onbedoelde activering door routinematige bewerkingen of botsingen te minimaliseren.

De norm specificeert operationele vereisten om een correct gebruik te garanderen:

• Intuïtieve bediening: Eenvoudige activeringsmethoden die minimale training vereisen.
• Duidelijke instructies: Visuele of tekstuele begeleiding voor correct gebruik.
• Aanhoudende deactivering: Machines moeten gestopt blijven totdat handmatige reset automatische herstart tijdens gevaarlijke omstandigheden voorkomt.

Regelmatig onderhoud zorgt voor voortdurende betrouwbaarheid:

• Geplande inspecties: Regelmatige controles van de fysieke toestand, verbindingen en functionaliteit.
• Prestatietests: Periodieke verificatie van reactietijden en operationele betrouwbaarheid.
• Preventief onderhoud: Componentvervanging en smering volgens de specificaties van de fabrikant.

De herziening van november 2015 introduceerde aanzienlijke verbeteringen om de veiligheid en betrouwbaarheid in moderne industriële omgevingen te verbeteren, met gedetailleerde specificaties in bijgewerkte normsecties.

Noodstopfunctionaliteit blijft een fundamenteel aspect van mechanische veiligheid, waarbij EN ISO 13850 essentiële begeleiding biedt voor een effectieve implementatie. Een juiste naleving van deze normen vermindert aanzienlijk de gevaren van apparatuur en beschermt tegelijkertijd personeel en activa. Bij de planning van mechanische veiligheid verdienen noodstopsystemen zorgvuldige overweging als integrale componenten van uitgebreide veiligheidsstrategieën.